[:en]Between September 2014 and April 2015, we collected 15 oral history interviews with people of Polish heritage living in, or with a connection to Waltham Forest. You can explore the complete archive here by scrolling down the page, or use the links to jump to a specific period of history.
- 1st wave migration (1830-34)
- 2nd wave migration (1880-1920)
- 3rd wave migration (1939-47)
- 4th wave migration (1989-now)
1st wave migration (1830-34)
Kay Pack – 7th generation
Kay’s great-great-great-grandfather was Tomasz Czaykowski, a Polish soldier who was in the unsuccessful 1830 November Uprising against the Russians. He was exiled and subjected to numerous atrocities, yet he and over four hundred other rank-and-file soldiers refused to give up their fight for Polish independence.
Eventually they were put on three ships heading towards America. When fierce storms hit, two of the ships took shelter on the English coast, in Harwich and Portsmouth; the third went to France. Like many of his companions, Tomasz decided to stay, abandoning the onward trip to America. At this point in time, this was the largest influx of Polish migrants to date, forcing the Government to reassess it migration policy and support for refugees. A £10,000 package of support was set up to help the new arrivals.
Tomasz met and married a local girl, moving to the Eastend of London where he worked as a sugar baker. Kay’s grandmother moved to Leytonstone and Kay was born in 1953 in Walthamstow. Today she lives in Leyton.
>> WATCH: Kay Pack on her Polish ancestor, Tomas Czaykowski
Tomasz and the other brave Polish soldiers are named on the Polish War Memorial in Portsmouth
2nd wave migration
John Eastwood – related by marriage to Henry Buritsky
John was born in Tottenham in 1922. His father was one of nine children, which included Aunt Rose, a quiet woman who worked in a factory near where they lived. In 1925, she married Harry (Henry) Buritsky , a Polish migrant who worked at the Lebus Factory on Ferry Lane. He was a “nice uncle” who would pass out “tuppence” to the children, which was considered a fortune at the time.
The family were very open to him. “Nobody worried that he was a Jew or that sort of thing”. John always knew he was from a foreign country, but that never bothered him. Harry’s English was very good – the same as talking to any of the other uncles or aunties.
Walthamstow was quite multi-cultural at the time and there were mixed race families on John’s street. It didn’t seem to bother people. On the bus it would not be uncommon to sit next to someone from Africa or the West Indies.
In 1933 Rose and Harry moved to the other side of Walthamstow and John saw them less. They had three children, one of whom died in infancy. Their daughter June lived in Walthamstow until 2010 and was an active member of the community until just before her death.
>> LISTEN: John Eastwood on his Uncle Harry Buritsky
Michael Freeman – 3rd generation
Michael’s grandparents came from Kutno in Poland, arriving in Leeds around 1890. Like many Jewish Poles they were likely fleeing the Russian pogroms, state sponsored violent and economic persecution of Jews.
Michael’s grandfather was was a “journey-man tailor”, which was fairly low skilled work. He died fairly soon after arriving in Britain, leaving an illiterate wife and four children to fend for themselves.
Michael’s father also became a tailor. Despite difficult childhood circumstances, he made a success of himself. He married and moved to London, buying a successful men’s clothing store.
Although brought up Jewish, Michael didn’t think much about his Polish roots until he visited the country in the 1990s. The trip ignited a connection with the country that “is different from any other European country.”
>> WATCH: Michael on his grandfather Joseph Friedman
Ivor Groman – 2nd generation
Ivor’s comes from a Jewish family, who lived in a small Polish village on edge of the Russian border. His grandfather worked as a leather maker, and had four sons. In 1920, as the Russian pogroms were hitting their third and final wave, the family decided to leave. They left behind two sons who had been conscripted into the army.
They travelled across Poland by horse and cart, the family valuables hidden in the horse’s nose bag to protect them from searches by Cossacks. Food was scarce, and they had to take what they could, when they could.
Eventually they arrived in Britain, heading to Wales where Ivor’s father got a job in an ironworks. He then went to London, finding what work he could to survive.
Ivor’s father married and ran a number of successful businesses in the West End, until local “villains” drove him out. During the war the family lived in Walthamstow, running a grocery store on Boundary Road. Ivor remembers one time there was a crate of raisons, which was rare. A bomb blasted the shop window, glass going into the box. Ivor’s mother picked out the glass because food was so precious.
After the war, Ivor’s father tried to find out what happened to the two brothers he’d left behind in Poland. They found one in the American sector, but the other had disappeared. They assume he came to a bad end. The surviving brother came over to England with his wife, another Holocaust survivor. They lived in Waltham Forest with Ivor’s family.
The family eventually moved out of Waltham Forest, but after Ivor married he returned. He opened a confectioners in Leyton, and another in Leabridge Road. He ran the stores for 14 years.
>> LISTEN: Ivor on his father and life in Walthamstow during WW2
3rd wave migration
Kate Bohdanowicz – 3rd generation
Kate’s grandfather was in the Polish Airforce fighting the Russians, when he was captured and sent to a POW camp. When the Russians switched sides, he was released to fight against the Germans, narrowly surviving death. It’s unclear how he came to be in Britain, but Kate’s mother was born in Edinburgh in a Polish airbase near Edinburgh.
When the war ended the family moved to Nottingham. Her grandfather started a business making snakeskin handbags, which was quite successful. They also opened the first Polish delicatessen in Nottingham, and later a second one in Derby.
Kate’s father spoke Polish but she was never taught it until she was 9, when she was sent to Polish Saturday school. Kate still celebrates a Polish-style Christmas, conducting the main festivities on Christmas Eve and eating Polish food. She also celebrates name days, which is a Polish tradition.
“It’s important to us to always continue the Polish tradition… we feel like its slipping from our hands.”
>> WATCH: Kate talks about her Polish grandparents
Alan Wito – 3rd generation
Alan’s grandfather was born in Krakow, and served in the Polish Army. In 1939 he escaped and came to Britain, where he served under the 1st Polish Armoured division based in Scotland. Here he met and married a local girl.
His unit was moved to Southern England, where it was earmarked for the Normandy invasion. He fought through France and ended up in Germany. Events that followed are unclear, but Alan’s grandfather was arrested and imprisoned by the British. He escaped, but he couldn’t return to Britain, so he went back to Poland. He didn’t see his children for another four decades.
Alan’s grandfather remarried and had several more children. There was little contact with the family back in Britain, and Alan’s grandmother did like to talk about it. In the 1980s Alan’s father and uncle went over to Poland and saw their father for the first time since the war.
In 1990 Alan’s grandfather died and it was rarely discussed in the family after that. It wasn’t until 2007, when Alan went to Poland, that the Polish and British side met for the first time.
>> LISTEN: Alan talks about his Polish grandfather
Odette Gaba – 2nd generation
Both Odette’s parents lost almost their entire families in the Holocaust. After the war her mother met Rabi Morganstern, who was funding boats to take under-18 Jewish children to Britain.
She ended up in the Eastend. It was a terrible slum, but she loved London and the British people. She liked that they didn’t ask you questions, that they gave you peace and opportunity.
Odette grew up in the shadows of her parents experiences. She felt very cut off from her Polish roots, and was encouraged to be British. Yet she felt different from the other children at school. There were all these secrets in her house, and nobody she could talk to about them. It could be very alienating.
Odette is an artist, and her work is inspired by the experiences of her parents. “You have to recreate stuff out of the ashes, otherwise what is the point of them all dying?”
>> WATCH: Odette talks about growing up as the child of Polish Holocaust survivors
Norman Fenton – 2nd generation
Norman’s father was born in Lodz in Poland in 1920 into a poor Jewish family. When the Nazis invaded, one of the first cities they invaded was Lodz. The family were were confined to the ghetto and endured forced labour.
At the beginning they weren’t murdering Jews, but they were rounding up and hanging Communists. Norman’s father had become active in politics, joining the Communist party when he was young. He knew his political affiliations would mean life would become very difficult for him, so escaped from the ghetto with his brother. That was the last time he saw any members of his family.
They eventually got through to the Russian zone, where they thought everything would be better. But the Russians were rounding up all fleeing Jews, sending them to the gulags in Siberia. This is where Norman’s father and uncle ended up, working in the salt mines. The conditions were terrible, and working in sub-zero conditions, his brother died. When Germany invaded Russia, the Polish Jews were released into the Free Polish Army. Norman’s father fought the rest of the war first through the Middle Eastern campaign and then Italy and was decorated for fighting on the front lines at Monte Casino.
When the war ended he went back to Poland to see what had happened to his family. All he could find out was that they had all been murdered as part of the Lodz ghetto extermination. He’d no desire to stay in Poland: his family was all gone and he was very bitter about the anti-semitism he had experienced in the Polish Free Army.
Norman’s father had trained as a tailor before the war, so went to the Eastend, working in the sweat shops. He met his wife and in 1950 they were married. They had their first child in 1951 and in 1956 Norman was born. The family lived in a crowded flat in Stepney.
Norman was five or six years old when he first learnt about what had happened to his father. He remembers hearing his father screaming at night with nightmares, and he could be difficult to live with at times.
In 1962 they moved to Ilford to live in their uncle’s house, which in comparison to Stepney was luxury. Anyone who could had moved out of the Eastend – if you had the money you moved. By the late 60s Redbridge and Waltham Forest had one of the largest Jewish communities in Western Europe. This has mostly all gone now.
Norman had a happy childhood, passing the 11+ and going to grammar school. He ended up at the London School of Economics and is now a Professor at Queen Mary’s University. It gave his parents “unbelievable pride”.
Norman had a thirst to seek out what had happened during the war, however he never had the desire to go back to Poland to see where the family perished. He feels it would be too difficult and he knows the story – he doesn’t need to go there to feel and understand what it was about.
>> LISTEN: Norman recounts his father’s story and the impact it had on his own life.
4th wave migration
Gosia Eicholc –1st generation
Gosia had been married for two years when her husband decided to leave Poland and come to London for work. In 2005 she and her young son joined him. Things between them quickly turned bad. He was unable to find employment, and began drinking heavily. In 2007 she left him.
Gosia’s friend helped her find work as a cleaner in Seven Sisters, but she would visit Walthamstow regularly for the market. At the time there were no Polish shops there, but she was aware how big the Polish community was, so in 2010 she got a bank loan and opened a small Polish grocery.
It was a big challenge, negotiating council permits and banking requirements with very little English. At first business in the shop was slow. She began to worry she’d made a big mistake as she’d borrowed a lot of money. But eventually it picked up and soon the shop was a huge success. It was doing so well that Gosia decided to open her second business – a Polish restaurant. This was a bigger challenge, with kitchens to install and the whole place needing redecorating. She used all her savings to make it happen.
Gosia still has family in Poland and visits regularly, although getting time away from the restaurant is difficult. She’d like to return one day, but her son wants to stay. He’s grown up and has friends here. He also speaks little Polish now. Gosia believes many Polish families think about going back, but as their children become embedded into British culture, that becomes less likely.
Magdalena Baranska – 1st generation
Magdalena was born in 1984 in a small Polish town. After university, she decided to go to London to learn English. She planned to stay for six months, then return to study and become a translator.
In 2004 she was recruited by an au-pair agency, and placed with a family in Chingford. She felt accepted very quickly by the family and became friendly with other au pairs on the school run.
The six months came round, but Magdalena decided she didn’t want to return home. Instead she began studying and got a job for a company that makes educational games.
There are lots of Polish people in Chingford now, and lots of Polish shops, but she says it will never be like Poland. After 10 years, Magdalena feels Waltham Forest is her home. She misses her family, and thinks she may go back one day, but probably not until she retires.
Pawel Jagusiak – 1st generation
Growing up under communism, Pawel was enthralled with colourful programmes from football teams like Tottenham. It started an love at 10 years old that continues today.
When he was 10, Pawel’s brother Maciej started writing to English football clubs, requesting pictures. Tottenham wrote back with a programme. From there Pawel’s love grew, learning the players’ names and following every match. It was discovering he could listen to matches on the World Service that changed everything. For one, he realised he was pronouncing names wrong. He began listening every week and practicing his pronunciation of David Howells .
In 1998 he came over for his first game. After that he came back whenever he had the money. In 2006 he went to a match against Everton and stayed until the end of the season.
Today Pawel spends around six month in Poland and six month in Walthamstow each year. He mostly does construction jobs, spending every spare penny on Tottenham. Back in his family home in Poland he still has that first programme, along with the 1500 others he’s collected since.
Pawel says: “There’s no other reason to be here, it’s just Tottenham. Obviously I’m working here and I like it here, but I like England because of Tottenham.”
>> Listen to Pawel and his love of Spurs
Michal Hawrot –1st generation
Michal’s great-grandfather was shoe maker in a Polish village, which is now part of the Ukraine. Ukraninan nationalists killed his great-grandparents, but their sons weren’t at home. When they returned the villagers helped them escaped, but they were split up. The eldest (Michal’s grandfather) was captured by Germans, but later escaped and fought with the Russian-Polish army to Berlin; the middle brother disappeared; the youngest ended up in Britain.
In 2000 Michal’s grandfather became ill and wanted to go to England to visit his brother for what he knew was going to be the last time. Michal was his favourite grandson, so he took him along. At the time, Michal was studying law in Poland and not thinking about a life in Britain.
Michal finished his studies, but found it impossible to find work in Poland. A legal career was for the rich and well connected. He felt there was no future for him in Poland, so when a security company came recruiting for UK businesses, he went for an interview.
Michal was offered a job and boarded a bus with around 80 others. There was a lot of drinking on the coach, including the driver. Many fell asleep in Poland and woke up in London with a hangover.
In London there were more interviews, which they weren’t expecting. Half of the people who came over were rejected, but not on the basis of ability. They took the first 40 who came off the bus. Some of the ones that were kept couldn’t even speak English. It was completely random.
It soon became apparent this was not the job he was hoping for. They were being paid below minimum wage, and when they complained they were threatened with violence. The hostel they were put up in was awful. There was conflict with other migrant groups, who resented Polish people moving into the area. At one point there was a “battle” although it was over within five minutes.
Michal had left a fiancé back in Poland, who he hoped would eventually join him. He didn’t want her staying in the hostel so he began to look for another place. They found a room in a terraced house, but it was in terrible condition with windows that didn’t shut properly.
In February 2006 he started studying law again at London Metropolitan University. The security company wasn’t happy about him wanting to work less hours. He’d been working 10 hour + shifts, often leaving home around 8am and working past midnight. When he started university he was still working 48 – 60 hours a week, but he had three evenings off to study.
In 2006 Michal got married and finally was able to leave the security job when he was offered a position with a law firm. He got a one-bedroomed flat in an acceptable condition, and the following year his son was born. Then the credit crunch hit, and Michal was let go.
After eight months of unemployment, Michal got a job with the DWP as a job centre advisor. He worked there for many years, before finally finishing his degree and getting his current job as a para-legal with a property development company. In March 2012 they got shared ownership on a property of their own, which they love and Michal has now qualified as a Graduate Member of the Chartered Institute of Legal Executives.
After nine years in England, Michal considers it his home. He doesn’t think he would return as it would be very difficult for his son, who is now seven. He also thinks people are friendlier in England. This doesn’t mean he hasn’t experienced prejudice. He had an English friend who wouldn’t speak to him after finding out Michal had a gun licence. He didn’t think migrants should be allowed to have guns.
>> LISTEN: Michal’s story of migration
Pawel Krok – 1st generation
Pawel left university in Poland in 2006. He was qualified to be a teacher, but thought he would take some time out, go to London and learn English. He arrived in Ealing, where he studied and worked as a lifeguard and gym instructor, while studying three days a week.
He became friendly with a local head teacher, who invited him to do some volunteer work at his school. He saw how the British education system worked, and he liked it. He decided to stay and find some work in a school in London.
It was around this time he met his wife Anna, who was working in a Special Educational Needs school in Tottenham. In 2008 they were married. In 2011 they decided to open their own school.
Anna used to work in a Polish Saturday school in Luton. She knew there was a need and demand for one in north London. They established connections with the Polish Church in Walthamstow and the local community. The first September they had 50 children sign up and it’s been growing ever since.
The school uses the Polish language as a gateway to learning about the culture, including music and arts. It also preserves the Polish language in the home, which is important for parents and extended family who don’t speak English.
Like many Poles, Pawel planned to go back, but never did. He’s happy here, with lots of friends. He feels at home here.
Pawel used to live at Hale Village in Tottenham, which is built on the site of the Lebus factory.
Father Krzysztof Chaim – 1st generation
Father Krzysztof is from south Poland. He belonged to a big parish and lots of young parishioners were going to England. The Bishops asked him to go too because they were “worried about the fate” of these young people.
He flew to England from Krakow. It was the first time he’d been on a plane and he came with one small suitcase. He arrived in Bradford, where he would spend the next three years.
In Bradford, he spent a lot of time with older Polish residents, many of whom came over during WW2. He was often visiting hospitals and care homes.
Bradford was something of a culture shock. There were “people from every country in the world”. Where he’s from in Poland there were only white people. It was the first time he met anyone from Africa and many other cultures.
He was asked to come to London when the previous priest decided to return to Poland. He came down with just clothes and his car. He lives in a hostel, so uses plates etc. from that kitchen.
Only around 10% of Polish community in London attend church, but those who attend, do so regularly. He believes these people have a strong faith. In Poland, people will go to church because it’s tradition; young people will go because their parents tell them too. Here they don’t have their parents’ influence, so they come because they’re devoted.
Father Krzysztof says: “If Polish people are here, I wish to be here.”
If Polish people returned to Poland Father Krzysztof would go back as well, but there are no signs of that happening. Every year there are more Polish children to prepare for First Communion and he thinks these children will stay for good. Although they attend the Polish Saturday school, he notices that they speak English with their friends during break times, and with their siblings.
Anna Krok – 1st generation
During WW2, Anna’s Great Uncle was one day playing out on the streets. A German solider kidnapped him, forcing him to join their army. He escaped and joined the British forces. After the war ended he settled in Britain. He’d lost contact with the family for many years, but eventually they were reunited. When Anna came to visit him, it was the first time she’d been to England.
Anna immediately fell in love with Britain and a few years later decided to come back to study English. She returned to Poland briefly to finish her studies, but afterwards came back to England and got a job in a Polish school in Luton. Later she was offered a job at a SEN school in Tottenham. The first day was very hard, and she came home and cried. Friends convinced her to stay to the end of the week, and said if she still didn’t like it she could quit. She ended up staying for eight years.
Anna and her husband Pawel wanted to do something for the Polish children in the area, so decided to open a Polish Saturday School. Anna heads up the teaching side of things. They teach children, but also educate parents about English culture to help them integrate into the local community.
Poland still feels like home, but the UK feels like home too. In England they have the social life and Poland has the family life. Anna doesn’t want to lose her Polish roots and wants to promote them, but she wants to be open, tolerant and respectful to others too.
>> LISTEN: Anna talks about her Great Uncle and how she fell in love with England
Gabriela Smolinska Poffley –1st generation
Gaba was born in Krakow in 1975 and first came to England in 1997. She was 21 and had fallen in love with an English man. He’d been studying in Poland, and the trip was originally intended as a holiday to visit his family. Eighteen years later she’s still here.
In the beginning it was very difficult. She hadn’t planned anything and she didn’t speak much English. She only had her partner’s friends and she was only able to join in conversations at a superficial level at first. It was very isolating. Also, the place they were staying in Manor House was gloomy, and the only work she could find was as a cleaner.
It was her cousin who suggested she move into childcare, which she tried and enjoyed more. It was during this time that she started doing some part time courses, including in stained glass. Eventually she got a job with a stained glass studio, making windows for residential properties, mainly in Victorian and Edwardian designs.
The stained glass work quickly got boring, so she decided to set up her own business making fused stained glass. She got a part time job with a Roma support group to help finance it. It proved difficult to do both, and eventually the stained glass was dropped.
Gaba’s family are from the eastern part of Poland, what is now Ukraine, so the food they ate at home was different from traditional Polish food. In addition, her husband is vegetarian, and the Polish diet is very meat heavy. They do adapt some Polish dishes though, so does sometimes shop at the Polish groceries. She particularly likes to use Polish mayonnaise, which she says is very different to the English one. At Christmas they have a big Christmas eve dinner, which is a Polish tradition. This is important to her. Sometimes they will then also have an English Christmas Day dinner with her husband’s family.
Gaba’s husband likes to move around, so they’ve talked about leaving the UK, but she doesn’t think they would go back to Poland. She’s spent most of her adult life here, so doesn’t feel she’d know how things worked over there any more. She thinks it would be nice to be a little closer to family, especially now they have a child. She thinks she doesn’t necessarily belong anywhere, but she likes the flexibility of not feeling tied down to any particular place.
She believes coming to a different country helped to open up her mind, appreciate different cultures and respect that people think in different ways. It’s been an enriching experience.
Cindy White* – 1st generation
Cindy was born near Warsaw in 1969. When she was five her parents moved to Krakow. After finishing school she studied maths at university. Once she’d graduated, she got a job in a high school as a maths teacher. She eventually married and had two children. They moved to a small town and opened a language school together.
For the next five years she felt very lonely and unhappy. She found it difficult to make friends and missed city life. She also didn’t like running her own business. She never had any spare time and she was no longer teaching, which she missed. She wanted to leave, but her husband refused. Eventually she couldn’t stand it any longer. She couldn’t face another ten years in the same place, so left her family and came to the UK alone.
One of the reasons she decided to come to the UK was because she heard there was a shortage of maths teachers. She got a job in Tottenham, and found a place to live in Walthamstow.
She works as a supply teacher, so some of the schools are great, but others are not so great. Some of the behaviour of the children is challenging. She’s currently working with children who have been excluded from other schools and she’s struggling. “I feel like a babysitter not a teacher.”
She wants to stay in the UK until next summer, but she doesn’t know what to do after that. She’s thinking of going to Qatar or UEA. She doesn’t see herself going back to Poland. Most of the good jobs in Poland are taken by “relatives”. She often felt like an outsider. She doesn’t feel that here. She likes the freedom of opportunities – there is always something you can do.
*Not her real name
Artur Taborski – 1st generation
Growing up gay in Poland was difficult for Artur. It was just after the fall of Communism, and people had a very old fashioned mentality. You couldn’t easily be out, and finding a partner was difficult.
In 1994 he was 18 and came to the UK for two weeks on holiday. He experienced the gay scene in Soho and decided he didn’t want to go back. His family was very scared of him being so far away, but they understood why he wanted to do it and supported him in that choice.
He got a student visa, but he wasn’t allowed to work, which was difficult, because he needed to work to survive. He ended up working illegally, which eventually lead to him being deported. It was the worst experience of his life.
He spent the next 10 years playing around with visas to enable him to stay in the UK. In 2004, when Poland joined the EU, it changed everything. Finally he was able to live and plan his life. This year he is marrying his long term partner in Walthamstow.
>> WATCH: Artur’s story on being gay on Poland and his struggle to live in Britain
https://vimeo.com/125691030[:pl]Pomiędzy wrześniem 2014r. a kwietniem 2015r. zebraliśmy 15 ustnych wywiadów historycznych z ludźmi z polskim pochodzeniem mieszkających lub związanych z Waltham Forest. Aby obejrzeć kompletne archiwum należy przejść na dół strony lub skorzystać z linków do określonego okresu historycznego.
- pierwsza fala migracji (1830-34)
- druga fala migracji (1880-1920)
- trzecia fala migracji (1939-47)
- czwarta fala migracji (1989-do teraz)
Pierwsza fala
Kay Pack – siódme pokolenie
Pra pra pra pradziadkiem Kay był Tomasz Czaykowski, polski żołnierz, który brał udział w 1830r. w nieudanym Powstaniu Listopadowym przeciwko Rosjanom. Został on wygnany i narażony na liczne okrucieństwa, lecz zarówno on, jaki i czterystu innych szeregowców odmówiło rezygnacji z walki o niepodległość Polski.
Ostatecznie zostali oni umieszczeni na trzech statkach zmierzających do Ameryki. Gdy uderzyły gwałtowne sztormy dwa statki znalazły schronienie na wybrzeżu Anglii, w Harwich i Portsmouth; trzeci popłynął do Francji. Jak wielu jego towarzyszy, Tomasz postanowił zostać, rezygnując z dalszej podróży do Ameryki. W tamtym czasie był to największy w historii napływ imigrantów z Polski i zmusił on rząd do zmiany polityki imigracyjnej i wsparcia uchodźców. Został ustanowiony pakiet pomocowy w kwocie 10.000 funtów, aby pomóc nowoprzybyłym.
Tomasz poznał i ożenił sie z miejscową dziewczyną, przeprowadził się na East End w Londynie, gdzie pracował jako cukiernik. Babcia Kay przeprowadziła się do Leytonstone i w 1953r. Kay urodziła się w Walthamstow. Dziś mieszka w Leyton.
>> OBEJRZYJ: Kay Pack o swoim polskim przodku, Tomaszu Czaykowskim
Tomasz i inni dzielni żołnierze polscy są wymienieni na Polskim Pomniku Wojennym w Portsmouth.
Druga fala migracji
John Eastwood – powiązany porzez małżeństwo z Henrym Buritsky
John urodził się w Tottenham w 1922r. Jego ojciec był jednym z dziewięciorga dzieci, w tym cioci Rose, cichej kobiety, która pracowała w pobliskiej fabryce. W 1925r. wyszła ona za mąż za Harry’ego (Henry’ego) Buritsky, polskiego imigranta, który pracował w fabryce Lebus na Ferry Lane. Był on „miłym wujkiem”, który darował dzieciom monety dwupensowe, uważane wówczas za majątek.
Rodzina była wobec niego bardzo otwarta. „Nikt nie martwił się, że był Żydem, ani nic z tych rzeczy.” John zawsze wiedział, że był on cudzoziemcem, lecz nigdy mu to nie przeszkadzało. Harry bardzo dobrze mówił po angielsku – tak samo jak inni wujkowie i ciocie.
Walthamstow było całkiem multikulturowe w tym czasie i na ulicy Johna były rodziny pochodzące z różnych ras. Nikomu to nie przeszkadzało. W autobusie często siadało się obok kogoś z Afryki czy Indii Zachodnich.
W 1933r. Rose i Harry przeprowadzili się na drugą stronę Walthamstow i John widywał ich rzadziej. Mieli troje dzieci, z których jedno zmarło w okresie niemowlęctwa. Ich córka June mieszkała w Walthamstow do 2010r. i była aktywnym członkiem społeczności aż do swojej śmierci.
>> POSŁUCHAJ: John Eastwood o swoim wujku Harrym Buritsky
Michael Freeman – trzecie pokolenie
Dziadkowie Michaela pochodzili z Kutna w Polsce, przybyli do Leeds około 1890r. Jak wielu polskich Żydów uciekali najprawdopodobniej przed rosyjskimi pogromami, prowokowanymi przez państwo gwałtownymi i ekonomicznymi prześladowaniami Żydów.
Dziadek Michaela był czeladnikiem krawieckim, był to zawód nisko wykwalifikowany. Zmarł wkrótce po przybyciu do Wielkiej Brytanii pozostawiając niepiśmienną żonę i czworo dzieci własnemu losowi.
Ojciec Michaela także został krawcem. Pomimo trudnego dzieciństwa odniósł sukces. Ożenił się i przeniósł do Londynu, gdzie kupił odnoszący sukcesy sklep z odzieżą męską.
Pomimo, iż został wychowany w kulturze żydowskiej, Michael nie myślał o swoich polskich korzeniach, dopóki nie odwiedził kraju w 1990r. Podróż wzbudziła związek z krajem, „który różni się od innych krajów europejskich.”
>> OBEJRZYJ: Michael o swoim dziadku Josephie Friedmanie
Ivor Groman – drugie pokolenie
Ivor pochodzi z rodziny żydowskiej, która mieszkała w małej polskiej wiosce na granicy z Rosją. Jego dziadek pracował jako garbarz i miał czterech synów. W 1920r., gdy pogromy rosyjskie osiągnęły swoją trzecią i ostateczną falę, rodzina zdecydowała się wyjechać. Zostawili za sobą dwóch synów, którzy zostali powołani do wojska.
Podróżowali przez Polskę wozem konnym, kosztowności rodzinne ukryli w worku na obrok, aby uchronić je przed rewizjami Kozaków. Jedzenia było niewiele i musieli brać co mogli, kiedy tylko się dało.
Ostatecznie przybyli do Wielkiej Brytanii kierując sie do Walii, gdzie ojciec Ivora dostał pracę w hucie. Następnie pojechał do Londynu szukając jakiejkolwiek pracy by przetrwać.
Ojciec Ivora ożenił sie i prowadził kilka udanych działalności na West End dopóki miejscowi „bandyci” go nie wypłoszyli. Podczas wojny rodzina mieszkała w Walthamstow prowadząc sklep spożywczy na Boundary Road. Ivor wspomina, że pewnego razu była tam skrzynka rodzynek, co było rzadkością. Bomba wybiła okno sklepowe, szkło wpadło do skrzynki. Matka Ivora wybrała całe szkło, ponieważ jedzenie było tak cenne.
Po wojnie ojciec Ivora próbował dowiedzieć się, co stało się z jego dwoma braćmi, którzy zostali w Polsce. Jednego odnaleźli w sektorze amerykańskim, lecz drugi zaginął. Zakładają, że spotkał go smutny koniec. Brat, któremu udało się przeżyć przybył do Anglii ze swoją żoną, kolejną ocaloną z Holokaustu. Mieszkali w Waltham Forest z rodziną Ivora.
Rodzina ostatecznie wyprowadziła się z Waltham Forest, lecz po ślubie Ivor wrócił. Otworzył cukiernię w Leyton, a następnie kolejną na Leabridge Road. Prowadził sklepy przez 14 lat.
>> POSŁUCHAJ: Ivor o swoim ojcu i życiu w Waltham Forest podczas drugiej wojny światowej.
Trzecia fala migracji
Kate Bohdanowicz – trzecie pokolenie
Dziadek Kate służył w Polskich Siłach Powietrznych walcząc z Rosjanami, kiedy został schwytany i wysłany do obozu jenieckiego. Gdy Rosjanie przeszli na stronę Aliantów został uwolniony by walczyć z Niemcami i ledwie uszedł z życiem. Nie jest do końca wyjaśnione w jaki sposób znalazł się w Wielkiej Brytanii, lecz matka Kate przyszła na świat w Edynburgu w polskiej bazie lotniczej niedaleko Edynburga.
Po zakończeniu wojny rodzina przeniosła się do Nottingham. Jej dziadek rozpoczął działalność produkując torebki ze skór węży, która odniosła spory sukces. Rodzina otworzyła także pierwsze polskie delikatesy w Nottingham, a następnie kolejne w Derby.
Ojciec Kate mówił po polsku, lecz ona zaczęła uczyć się języka dopiero, gdy skończyła 9 lat i została wysłana do polskiej szkółki sobotniej. Kate wciąż obchodzi Boże Narodzenie w polskim stylu świętując przede wszystkim Wigilię i jedząc polskie jedzenie. Obchodzi także imieniny, które są polską tradycją.
„Dla nas to ważne by zawsze kontynuować polską tradycję… czujemy jakby wymykała nam się z rąk.”
>> OBEJRZYJ: Kate mówi o swoich polskich dziadkach
Alan Wito – trzecie pokolenie
Dziadek Alana urodził się w Krakowie i służył w Wojsku Polskim. W 1939r. uciekł i przybył do Wielkiej Brytanii, gdzie służył w Pierwszej Polskiej Dywizji Pancernej sformowanej w Szkocji. Tam poznał i poślubił miejscową dziewczynę.
Jego jednostka została przesunięta do Południowej Anglii, gdzie została wyznaczona do lądowania w Normandii. Walczył we Francji i dotarł do Niemiec. Nie do końca wiadomo, co stało się później, lecz dziadek Alana został aresztowany i uwięziony przez Brytyjczyków. Uciekł, lecz nie mógł wrócić do Wielkiej Brytanii, powrócił więc do Polski. Nie widział swoich dzieci przez kolejne czterdzieści lat.
Dziadek Alana ożenił się powtórnie i miał więcej dzieci. Nie miał częstego kontaktu z rodziną w Wielkiej Brytanii i babcia Alana nie lubiła rozmawiać na ten temat. W 1980r. ojciec i wuj Alana udali się do Polski i zobaczyli swojego ojca po raz pierwszy od czasu wojny.
W 1990r. dziadek Alana zmarł i później rodzina rzadko rozmawiała na jego temat. Dopiero w 2007r., gdy Alan pojechał do Polski, polska i brytyjska część rodziny spotkały się po raz pierwszy.
>> POSŁUCHAJ: Alan opowiada o swoim polskim dziadku
Odette Gaba – drugie pokolenie
Oboje rodzice Odetty stracili prawie całe rodziny w czasie Holokaustu. Po wojnie jej matka poznała Rabi Morgansterna, który ufundował statki mające zabrać dzieci żydowskie, które nie ukończyły 18 lat do Wielkiej Brytanii.
Dotarła na East End. Były tam straszliwe slumsy, lecz pokochała Londyn i Brytyjczyków. Podobało jej się, że nie zadawali pytań, to dawało spokój i możliwości.
Odette dorastała w cieniu doświadczeń swoich rodziców. Czuła się odcięta od swoich polskich korzeni i zachęcano ją by była Brytyjką. Czuła się jednak inna od pozostałych dzieci w szkole. Jej dom był pełen sekretów i nie wolno jej było z nikim o nich rozmawiać. Była bardzo wyobcowana.
Odette jest artystką i jej prace są zainspirowane doświadczeniami jej rodziców. „Trzeba odtworzyć to wszystko z popiołów, jak inaczej ich śmierć miałaby cel?”
>> OBEJRZYJ: Odette opowiada o dorastaniu jako dziecko Polaków ocalonych z Holokaustu
Norman Fenton – drugie pokolenie
Ojciec Normana urodził się w Łodzi w Polsce w 1920r. w biednej rodzinie żydowskiej. Po inwazji nazistów Łódź była jednym z pierwszych okupowanych miast. Rodzina została zamknięta w getcie i skierowana na roboty przymusowe.
Na początku nie mordowano Żydów, lecz zatrzymywano i wieszano komunistów. Ojciec Normana czynnie zajmował się polityką, w młodości wstąpił do Partii Komunistycznej. Wiedział, że jego przynależność może sprawiać mu duże problemy, uciekł więc z getta wraz z bratem. Wtedy ostatni raz widział członków swojej rodziny.
Ostatecznie przedostali się do strefy rosyjskiej, gdzie myśleli, że będzie lepiej. Lecz Rosjanie zatrzymywali wszystkich uciekających Żydów wysyłając ich do gułagów na Syberię. Tam trafili ojciec i wuj Normana i pracowali w kopalni soli. Warunki były straszliwe, pracując w temperaturze poniżej zera jego brat zmarł.
Gdy Niemcy zaatakowali Rosję polscy Żydzi zostali zwolnieni do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Ojciec Normana walczył do końca wojny, najpierw w kampanii środkowo-wschodniej, a następnie we Włoszech i został odznaczony za walkę na pierwszej linii frontu pod Monte Casino.
Po zakończeniu wojny wrócił do Polski by dowiedzieć się, co stało się z jego rodziną. Dowiedział się, że wszyscy zostali wymordowani podczas likwidacji łódzkiego getta. Nie miał zamiaru pozostać w Polsce: jego cała rodzina zginęła, a on był rozgoryczony z powodu antysemityzmu jakiego doświadczył w Polskich Siłach Zbrojnych.
Będąc członkiem Polskich Sił Zbrojnych był pod Dowództwem Brytyjskim i przeszedł do Armii Brytyjskiej pod koniec 1945r. Został zdemobilizowany w Szkocji w 1946r. Tego samego roku przybył do Londynu.
Przed wojną ojciec Normana szkolił się na krawca, udał się więc na East End, gdzie pracował w zakładach wykorzystujących tanią siłę roboczą. Poznał swoją przyszłą żonę i w 1950r. wzięli ślub. W 1951r. urodziło się ich pierwsze dziecko, a w 1956r. urodził się Norman. Rodzina mieszkała w zatłoczonym bloku mieszkalnym w Stepney.
Norman miał pięć lub sześć lat, gdy po raz pierwszy dowiedział się, co przydarzyło się jego ojcu. Pamięta jak jego ojciec krzyczał w nocy, gdy miał koszmary i czasem był trudny we współżyciu.
W 1962r. przenieśli sie do Ilford do domu wuja, gdzie, w porównaniu ze Stepney, było luksusowo. Każdy, kto mógł wyprowadzał się z East End – jeśli miałeś pieniądze, przeprowadzałeś się. W późnych latach 60tych w Redbridge i Waltham Forest były jedne z największych wspólnot żydowskich w Europie Zachodniej. To już się prawie skończyło.
Norman miał szczęśliwe dzieciństwo, zdał egzamin 11+ i poszedł do szkoły średniej. Ukończył London School of Economics i jest obecnie profesorem na uniwersytecie Queen Mary’s University. Jego rodzice byli „niesamowicie dumni.”
Norman czuł potrzebę by dowiedzieć się, co wydarzyło się w czasie wojny, jednak nigdy nie pragnął wrócić do Polski by zobaczyć miejsce, gdzie zginęła jego rodzina. Czuje, że byłoby to zbyt trudne i zna historię – nie ma potrzeby tam jechać, aby poczuć i zrozumieć, co się stało.
>> POSŁUCHAJ: Norman opisuje historię swojego ojca i wpływ, jaki miała ona na jego życie.
Czwarta fala migracji
Gosia Eicholc – pierwsze pokolenie
Gosia była mężatką od dwóch lat, kiedy jej mąż zdecydował się wyjechać z Polski i przyjechać do Londynu do pracy. Dołączyła do niego w 2005r., wraz z małym synem. Wkrótce przestało im się układać. On nie mógł znaleźć pracy i zaczął mocno pić. W 2007r. opuściła go.
Koleżanka Gosi pomogła jej znaleźć pracę sprzątaczki w Seven Sisters, lecz odwiedzała ona regularnie Walthamstow ze względu na rynek. W tamtym czasie nie było tam żadnych polskich sklepów, a ona była świadoma, jak duża jest społeczność Polaków, więc w 2010r. wzięła pożyczkę w banku i otworzyła mały polski sklep spożywczy.
Negocjowanie lokalnych zezwoleń i wymagań banku z niewielką znajomością języka angielskiego było dużym wyzwaniem. Na początku ruch w sklepie był mały. Zaczęła się martwić, że popełniła błąd pożyczając dużo pieniędzy. Ostatecznie jednak ruch poprawił się i wkrótce sklep odniósł ogromny sukces. Szło tak dobrze, że Gosia zdecydowała się otworzyć kolejną działalność – polską restaurację. Instalacja kuchni i remont lokalu były większym wyzwaniem. Aby je zrealizować użyła wszystkich swoich oszczędności.
Gosia ma wciąż rodzinę w Polsce i regularnie ich odwiedza, chociaż wyrwanie się z restauracji jest trudne. Chciałaby wrócić któregoś dnia, lecz jej syn chce zostać. Tutaj dorastał i tu ma przyjaciół. Słabo mówi teraz po polsku. Gosia wierzy, że wiele polskich rodzin myśli o powrocie, lecz im bardziej ich dzieci wtapiają się w brytyjską kulturę, tym mniej robi się to prawdopodobne.
Magdalena Baranska – pierwsze pokolenie
Magdalena urodziła się w 1984r. w małym polskim mieście. Po studiach zdecydowała się wyjechać do Londynu by uczyć się angielskiego. Planowała zostać sześć miesięcy, a następnie wrócić na studia i zostać tłumaczem.
W 2004r. została zrekrutowana przez agencję au-pair i umieszczona w rodzinie w Chingford. Szybko poczuła się akceptowana przez rodzinę i zaprzyjaźniła się z innymi opiekunkami ze szkoły.
Sześć miesięcy minęło, lecz Magdalena zdecydowała, że nie chce wracać do domu. Zamiast tego zaczęła studia i znalazła pracę w firmie produkującej gry edukacyjne.
W Waltham Forest jest obecnie wielu Polaków, wiele polskich sklepów, lecz jej zdaniem nigdy nie będzie jak w Polsce. Po dziesięciu latach Magdalena czuje, że Waltham Forest jest jej domem. Tęskni za rodziną i myśli, że być może pewnego dnia wróci, lecz prawdopodobnie nie przed emeryturą.
Paweł Jagusiak – pierwsze pokolenie
Dorastając w czasach komunizmu Pawła fascynowały kolorowe programy zespołów piłkarskich, takich jak Tottenham. W wieku 10 lat dało to początek jego miłości, która nadal trwa.
Kiedy miał 10 lat, brat Pawła Maciej zaczął pisać do angielskich klubów piłkarskich, prosząc o zdjęcia. Tottenham odpisało z załączonym programem. Od tego momentu Pawła miłość do piłki rosła poprzez naukę nazwisk piłkarzy i śledzenie każdego meczu. Wszystko zmieniło się po tym, jak odkrył, że może słuchać relacji z meczów na World Service. Wtedy zdał sobie sprawę, że źle wymawiał nazwiska piłkarzy. Zaczął słuchać relacji co tydzień i ćwiczył swoją wymowę Davida Howellsa.
W 1998r. przyjechał na swój pierwszy mecz. Potem wracał, kiedy tylko miał pieniądze. W 2006r. przyjechał na mecz z Everton i został aż do końca sezonu.
Obecnie Paweł spędza około sześć miesięcy w roku w Polsce i sześć miesięcy w Walthamstow. Najczęściej wykonuje prace budowlane wydając każdy wolny grosz na Tottenham. W swoim rodzinnym domu w Polsce wciąż ma ten pierwszy program, wraz z 1500 innych, które do tej pory zgromadził.
Paweł mówi: „Nie ma żadnego innego powodu, by tu być, jak tylko Tottenham. Oczywiście pracuję tutaj i podoba mi się tutaj, ale lubię Anglię ze względu na Tottenham.”
>> POSŁUCHAJ: Paweł o swojej miłości do Spurs
Michał Hawrot – pierwsze pokolenie
Pradziadek Michała był szewcem w polskiej wiosce, która obecnie leży na terytorium Ukrainy. Nacjonaliści ukraińscy zabili jego pradziadków, lecz ich synów nie było wówczas w domu. Kiedy wrócili wieśniacy pomogli im uciec, lecz zostali rozdzieleni. Najstarszy (dziadek Michała) został schwytany przez Niemców, lecz później uciekł i walczył wraz z polsko-rosyjską armią w drodze do Berlina; średni brat zaginął; najmłodszy trafił do Wielkiej Brytanii.
W 2000r. dziadek Michała zachorował i zapragnął pojechać do Anglii by odwiedzić swojego brata po raz ostatni. Michał był jego ulubionym wnukiem, więc zabrał go z sobą. W tym czasie Michał studiował prawo w Polsce i nie myślał o życiu w Wielkiej Brytanii.
Michał skończył studia, lecz nie mógł w Polsce znaleźć pracy. Kariera prawnicza była dla bogatych i dobrze ustosunkowanych. Czuł, że nie ma dla niego przyszłości w Polsce, więc gdy firma ochroniarska przyjechała rekrutować do pracy w Wielkiej Brytanii poszedł na rozmowę.
Michałowi zaoferowano pracę i wsadzono do autobusu z osiemdziesięcioma innymi. W autokarze dużo pili, także kierowca. Wielu zasnęło w Polsce i obudziło się w Londynie z kacem.
W Londynie czekały ich kolejne rozmowy, czego się nie spodziewali. Połowę ludzi odrzucono, lecz nie na podstawie umiejętności. Zatrudniono pierwszą czterdziestkę, która wysiadła z autobusu. Niektórzy z tych, których przyjęto nie mówili nawet po angielsku. Było to zupełnie przypadkowe.
Wkrótce stało się oczywiste, że nie jest to praca na jaką liczył. Płacono im poniżej stawki minimalnej, a gdy złożyli skargę straszono ich użyciem siły. Hostel, w którym ich umieszczono był okropny. Narastał konflikt z innymi grupami imigrantów, którym nie podobało się, że wprowadzają się tam Polacy. Raz doszło nawet do „bitwy”, lecz skończyła się w ciągu pięciu minut.
Michał miał w Polsce narzeczoną i liczył, że do niego dołączy. Nie chciał, by zatrzymała się w hostelu, więc zaczął rozglądać się za innym miejscem. Znaleźli pokój w domu szeregowym, lecz warunki były straszliwe, okna się nie domykały.
W lutym 2006r. ponownie rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie London Metropolitan University. Firma ochroniarska nie była zadowolona, że chciał zmniejszyć ilość godzin pracy. Pracował 10 godzin + zmiany, często wychodził z domu o ósmej rano i pracował do późna po północy. Kiedy zaczął studia pracował 48-60 godzin tygodniowo, ale miał trzy wieczory wolne na naukę.
W 2006r. Michał ożenił się i mógł wreszcie porzucić pracę ochroniarza, gdy zaproponowano mu posadę w firmie prawniczej. Zdobył dwu-pokojowe mieszkanie w możliwych do przyjęcia warunkach i w następnym roku urodził mu się syn. Wówczas uderzył kryzys kredytowy i Michał został zwolniony.
Po ośmiu miesiącach bezrobocia Michał dostał pracę w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej jako doradca w biurze pośrednictwa pracy. Pracował tam przez wiele lata aż do momentu, gdy ukończył studia i otrzymał obecną posadę asystenta prawnego w firmie zarządzającej nieruchomościami. W marcu 2012r. kupili własną nieruchomość z ograniczoną własnością, którą uwielbiają, a Michał uzyskał kwalifikacje absolwenta Instytutu Dyplomowanych Doradców Prawnych (CILEx).
Po dziewięciu latach w Anglii Michał uważa ją za swój dom. Wydaje mu się, że nie wróci, gdyż byłoby to bardzo trudne dla jego syna, który ma teraz siedem lat. Myśli także, że ludzie są milsi w Anglii. Nie oznacza to jednak, że nie spotkał się z uprzedzeniami. Miał kolegę Anglika, który przestał z nim rozmawiać, gdy dowiedział się, że Michał ma pozwolenie na broń. Uważał, że imigranci nie powinni mieć prawa posiadać broni.
>> POSŁUCHAJ: Historia imigracji Michała
Paweł Krok – pierwsze pokolenie
Paweł ukończył studia w Polsce w 2006r. Zdobył kwalifikacje nauczycielskie, lecz myślał, że chciałby mieć trochę czasu dla siebie, wyjechać do Londynu i uczyć się angielskiego. Przyjechał do Ealing, gdzie studiował i pracował jako ratownik i instruktor na siłowni, studiując trzy dni w tygodniu.
Zaprzyjaźnił się z miejscowym dyrektorem, który zaprosił go jako wolontariusza do szkoły. Zobaczył, jak działa brytyjski system edukacji, który mu się spodobał. Zdecydował się zostać i poszukać pracy w szkole w Londynie.
W tym samym czasie poznał swoją żonę, Annę, która pracowała w szkole specjalnej w Tottenham. Pobrali się w 2008r. W 2011r. postanowili otworzyć własną szkołę.
Anna pracowała poprzednio w polskiej szkółce sobotniej w Luton. Wiedziała, że w północnym Londynie jest zapotrzebowanie na podobną. Nawiązali kontakty z polskim kościołem w Walthamstow i lokalną społecznością. Pierwszego września pięćdziesięcioro dzieci było zapisanych na listę, a liczba ta wciąż rośnie.
Szkoła używa języka polskiego jako drogi do nauki o kulturze, włącznie z muzyką i sztuką. Pomaga także zachować używanie języka polskiego w domu; jest to ważne dla rodziców i dalszej rodziny, która nie mówi po angielsku.
Jak wielu Polaków Paweł planował wrócić, lecz nigdy tego nie zrobił. Jest tu szczęśliwy, ma dużo przyjaciół. Czuje się jak u siebie w domu.
Paweł mieszkał poprzednio w Hale Village w Tottenham, która została zbudowana na miejscu fabryki Lebus.
Ojciec Krzysztof Chaim – pierwsze pokolenie
Ojciec Krzysztof pochodzi z południa Polski. Należał do dużej parafii i wielu młodych parafian wyjeżdżało do Anglii. Biskup poprosił go, by także pojechał, gdyż „martwili się o los” tych młodych ludzi.
Poleciał do Anglii z Krakowa. Pierwszy raz leciał samolotem i miał z sobą tylko małą walizkę. Przyjechał do Bradford, gdzie spędził kolejne trzy lata.
W Bradford spędził dużo czasu ze starszymi polskimi mieszkańcami, z których wielu przybyło w czasie drugiej wojny światowej. Często odwiedzał szpitale i domy opieki.
Bradford było czymś w rodzaju szoku kulturowego. Byli tam „ludzie z każdego kraju na świecie.” Tam skąd pochodził w Polsce byli tylko biali. Po raz pierwszy spotkał kogoś z Afryki i wielu innych kultur.
Został poproszony o przybycie do Londynu, kiedy poprzedni ksiądz zdecydował się wrócić do Polski. Przyjechał mając tylko ubrania i samochód. Mieszka w hostelu, używa więc talerzy itp. z kuchni.
Tylko około 10% społeczności polskiej w Londynie chodzi do kościoła, lecz Ci, którzy chodzą robią to regularnie. Uważa on, że są to ludzie silnej wiary. W Polsce ludzie chodzą do kościoła, ponieważ taka jest tradycja; młodzi ludzie chodzą, gdyż każą im rodzice. Tutaj rodzice nie mają na nich wpływu, chodzą więc, ponieważ wierzą.
Ojciec Krzysztof mówi: „Jeżeli są tu Polacy, ja też pragnę tu być.”
Gdyby Polacy wrócili do Polski, ojciec Krzysztof też by wrócił, lecz nic nie wskazuje, że tak się stanie. Każdego roku jest coraz więcej polskich dzieci przygotowujących się do pierwszej komunii świętej i myśli on, że te dzieci zostaną na dobre. Mimo, iż chodzą do polskiej szkółki sobotniej, zauważył, że podczas przerw rozmawiają z kolegami i rodzeństwem po angielsku.
Anna Krok – pierwsze pokolenie
Podczas drugiej wojny światowej stryjeczny dziadek Anny bawił się pewnego dnia na ulicy. Porwał go niemiecki żołnierz i zmusił do wstąpienia do wojska. Uciekł i wstąpił do armii brytyjskiej. Po wojnie osiedlił się w Wielkiej Brytanii. Na wiele lat stracił kontakt z rodziną, lecz ostatecznie spotkali się. Gdy Anna do niego przyjechała, była to jej pierwsza wizyta w Anglii.
Anna natychmiast zakochała się w Wielkiej Brytanii i kilka lat później postanowiła wrócić, by studiować angielski. Na krótko wróciła do Polski by dokończyć studia, lecz później znów pojechała do Anglii i znalazła pracę w polskiej szkole w Luton. Później zaoferowano jej pracę w szkole specjalnej w Tottenham. Pierwszy dzień był ciężki, wróciła do domu i płakała. Przyjaciele przekonali ją, by została do końca tygodnia i powiedzieli, że jeśli wciąż nie będzie jej się podobać może zrezygnować. Pracowała tam kolejne osiem lat.
Anna i jej mąż, Paweł, chcieli zrobić coś dla polskich dzieci w okolicy, więc zdecydowali się otworzyć polską szkółkę sobotnią. Anna kieruje stroną edukacyjną. Uczą dzieci, lecz edukują także rodziców na temat kultury angielskiej by pomóc im zintegrować się z lokalną społecznością.
Polska ciągle jest jej domem, lecz jest nim także Wielka Brytania. W Anglii mają życie towarzyskie, a w Polsce rodzinne. Anna nie chce stracić swoich polskich korzeni i chce je promować, lecz chce być jednocześnie otwarta, tolerancyjna i pełna szacunku wobec innych.
>> POSŁUCHAJ: Anna opowiada o swoim stryjecznym dziadku i o tym, jak zakochała się w Anglii
Gabriela Smolinska Polfley – pierwsze pokolenie
Gaba urodziła się w Krakowie w 1975r. i pierwszy raz przyjechała do Anglii w 1997r. Miała 21 lat i była zakochana w Angliku. Studiował on w Polsce i ta podróż miała być pierwotnie wyjazdem wakacyjnym by poznać jego rodzinę. Osiemnaście lat później wciąż tu jest.
Początki były bardzo trudne. Niczego wcześniej nie zaplanowała i nie mówiła zbyt dobrze po angielsku. Miała tylko przyjaciół swojego partnera i na początku mogła uczestniczyć tylko w powierzchownych rozmowach. Czuła się odseparowana. Dodatkowo miejsce, w którym mieszkali na Manor House było ponure, a jedyna praca, jaką mogła znaleźć to sprzątaczka.
Kuzyn zasugerował jej, by zajęła się opieką nad dziećmi; spróbowała i spodobało się jej. W tym czasie zaczęła robić dorywcze kursy, w tym dotyczące witraży. Ostatecznie dostała posadę w pracowni witraży wykonującej okna dla nieruchomości mieszkalnych, głównie w stylu wiktoriańskim i edwardiańskim.
Praca przy witrażach szybko się jej znudziła, więc zdecydowała się założyć własny interes wykonując witraże metodą fusingu. Pomogła jej to sfinansować praca na pół etatu w grupie wsparcia dla społeczności romskiej. Okazało się, że ciężko jest robić obie rzeczy na raz, ostatecznie zarzuciła więc robienie witraży.
Rodzina Gaby pochodzi ze wschodniej części Polski, która leży obecnie na terytorium Ukrainy, więc jedzenie w jej domu było inne od tradycyjnego polskiego jedzenia. Dodatkowo jej mąż jest wegetarianinem, a polska dieta składa się w dużej części z mięsa. Udaje im się jednak przerobić niektóre polskie dania, robią więc czasem zakupy w polskich sklepach. Gaba lubi zwłaszcza używać polskiego majonezu, który jej zdaniem różni się bardzo od angielskiego. W Boże Narodzenie obchodzą uroczyście Wigilię, co jest polską tradycją. To dla niej ważne. Czasami świętują również angielski Pierwszy Dzień Świąt z rodziną jej męża.
Mąż Gaby lubi sie przemieszczać, rozmawiają więc o wyjeździe z Wielkiej Brytanii, lecz ona nie sądzi by wrócili do Polski. Spędziła tu większość dorosłego życia, myśli więc, że nie wie już jak sprawy się tam mają. Uważa, że byłoby miło być bliżej rodziny, zwłaszcza teraz, gdy mają dziecko. Sądzi, że niekoniecznie gdzieś przynależy, lecz podoba jej się, że jest niezwiązana z żadnym miejscem w szczególności.
Uważa, że przybycie do innego kraju pomogło jej otworzyć się i docenić inne kultury oraz nauczyć szacunku, do faktu, że ludzie mają różne poglądy. To wzbogacające doświadczenie.
Cindy White* – pierwsze pokolenie
Cindy urodziła sie niedaleko Warszawy w 1969r. Miała pięć lat, gdy jej rodzice przeprowadzili się do Krakowa. Po ukończeniu szkoły studiowała matematykę na uniwersytecie. Po studiach dostała pracę nauczyciela matematyki w liceum. Wyszła za mąż i urodziła dwoje dzieci. Przeprowadzili się do małego miasteczka i założyli wspólnie szkołę języków obcych.
Przez następne pięć lat czuła się bardzo samotna i nieszczęśliwa. Nie potrafiła nawiązać przyjaźni i tęskniła za życiem w mieście. Nie podobało jej się również prowadzenie własnego interesu. Nigdy nie miała wolnego czasu i już nie uczyła, a bardzo za tym tęskniła. Chciała wyjechać, lecz jej mąż się nie zgodził. Ostatecznie nie mogła tego dłużej znieść. Nie wyobrażała sobie kolejnych dziesięciu lat w tym samym miejscu, opuściła więc rodzinę i sama przyjechała so Wielkiej Brytanii.
Jednym z powodów, dla których zdecydowała się na Wielką Brytanię był fakt, że słyszała, iż brakowało tu nauczycieli matematyki. Dostała pracę w Tottenham i znalazła mieszkanie w Walthamstow.
Pracuje jako nauczyciel zastępczy, więc niektóre szkoły są wspaniałe, lecz inne nie. Niektóre zachowania dzieci stanowią wyzwanie. Obecnie pracuje z dziećmi, które zostały wydalone z innych szkół i boryka się z tym. „Czuję się jak niania, nie nauczycielka.”
Cindy chce zostać w Wielkiej Brytanii do następnego lata, ale nie wie jeszcze, co będzie robić później. Myśli o wyjeździe do Kataru lub Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Nie sądzi, by wróciła do Polski. Większość dobrych stanowisk w Polsce jest zajęta przez „krewnych.” Często czuła się outsiderką. Tu się tak nie czuje. Podoba jej się wolność i możliwości – zawsze jest co robić.
*Imię i nazwisko zostały zmienione
Artur Taborski – pierwsze pokolenie
Artur dorastał jako gej w Polsce i było to trudne. Było to tuż po upadku komunizmu i ludzie mieli staroświecką mentalność. Nie było łatwo się ujawnić, a znaleźć partnera było ciężko.
W 1994r. miał osiemnaście lat i przyjechał do Wielkiej Brytanii na dwa tygodnie wakacji. Natrafił na środowisko gejowskie w Soho i zdecydował, że nie chce wracać. Jego rodzina bała się, że będzie tak daleko, lecz rozumieli dlaczego tego chciał i popierali jego wybór.
Dostał wizę studencką, lecz nie miał pozwolenia na pracę. Było to trudne, gdyż potrzebował pracy by przetrwać. Zaczął pracować nielegalnie i ostatecznie został deportowany. To było najgorsze doświadczenie w jego życiu.
Spędził kolejne dziesięć lat posługując się różnymi wizami, które umożliwiały mu pobyt w Wielkiej Brytanii. W 2004r. Polska wstąpiła do UE i wszystko się zmieniło. Wreszcie mógł tu mieszkać i planować życie. W tym roku bierze w Walthamstow ślub ze swoim wieloletnim partnerem.
>> OBEJRZYJ: Artur o byciu gejem w Polsce i borykaniu sie z życiem w Wielkiej Brytanii
https://vimeo.com/125691030[:]